Lato 1944 r. miało być okresem przełomowym w toczącej się wojnie. Po licznych niepowodzeniach wojsk niemieckich na wschodzie, Armia Czerwona dość szybko wypierała wroga ze swoich ziem. Mimo wielkiej koncentracji swoich sił na front wschodni, okupant jeszcze bardziej nasilił swoją agresję wobec ludności w naszym regionie. Zaczęły się liczne aresztowania osób podejrzanych o przynależność do dobrze zorganizowanego na Kurpiach ruchu oporu - AK, NSZ. Aresztowane zostały również osoby z gm. Turośl aktywnie działające w AK (Placówka Turośl, IV Rejon AK Obwodu Ostrołęckiego). 29 czerwca 1944 r. podczas próby odbicia więźniów przewożonych koleją wąskotorową przez kolegów z AK ginie 4 niemieckich żandarmów.

 W odwecie wczesnym rankiem 8 lipca (sobota) 1944 r. Niemcy pacyfikują  wszystkie miejscowości położone administracyjnie w dawnych granicach gm. Turośl (również Pupkowiznę i Serafin). W wyniku dobrze zorganizowanej logistycznie akcji 400 mężczyzn zostaje załadowanych do ciężarówek i ostatecznie trafia do obozu koncentracyjnego w Stutthof. Po wyzwoleniu obozu do domów wróciły tylko pojedyncze osoby, nikt z Pupkowizny.

Lista osób z Pupkowizny aresztowanych dnia 8 lipca 1944 r.  i wywiezionych do Stutthof [1]:

Lista osób z Serafina aresztowanych dnia 8 lipca 1944 r. i wywiezionych do Stutthof [1]:

(lista prawdopodobnie niekompletna)

Poniżej zamieszczam fragmenty artykułu opublikowanego rok temu w łomżyńskim tygodniku Kontakty. Dziękuję Pani Marii za przyjęcie zaproszenia i szczere zainteresowanie tematem.

MARIA KACZYŃSKA | Nr 27 | 5 lipca 2009 | KONTAKTY

ZAKŁADNICY, CZYLI POWRÓT PAMIĘCI

Za zasadzkę partyzantów 29 czerwca 1944 roku w pobliżu wsi Pupkowizna na Kurpiach, Niemcy zgarnęli 8 lipca ponad 300 mężczyzn z gminy Turośl. Z Pupkowizy 24, nie wrócił żaden...

Najbliżej miejsca, skąd dochodziły strzały, mieszkali Mierzejkowie. Anna Mierzejek, żona Władysława, wzięła najmłodszą, kilkutygodniową córeczkę Bolcię do płachty i przez las ruszyła w kierunku szosy Kolno - Myszyniec udając, że zbiera jagody. Chciała zobaczyć, co się stało na drodze. Wyglądając z zarośli zobaczyła rozkręcone tory na których zatrzymała się kolejka, trupy leżące rzędem na drodze i dużo Niemców. Jeden wyciągnął ją z lasu na drogę i odebrał dziecko. Położył Bolcię obok trupów. „Przyprowadź męża, to dostaniesz z powrotem dziecko” - powiedział łamaną polszczyzną. Anna bez tchu wróciła do domu. ,,Nie chodź, jeśli tam pójdziesz, zabiją cię za tych pobitych Niemców Uciekaj ! - krzyknęła do męża i wróciła sama: „Męża nie ma, poszedł na szarwark, oddajcie mi dziecko!” - błagała. Niemcy jej nie słuchali. Nagle padły rozkazy. Przenieśli trupy do ciężarówki i pospiesznie odjechali. Korzystając z zamieszania, Anna chwyciła dziecko i uciekła w las.

..partyzanci … rozkręcili tory i zrobili zasadzkę w celu odbicia przewożonych kolejką partyzantów. Maszynista zauważył przeszkodę i zatrzymał kolejkę, a eskorta poddała się. Jednak, według miejscowych przekazów partyzanci kazali Niemcom rozebrać się do naga, zastrzelili ich i uciekli z oswobodzonymi więźniami do lasu. „W obawie przed niemieckim odwetem, mężczyźni nie nocowali w domu, lecz ukrywali się w wyrytych w okolicznych lasach jamach” - mówi Władysław Norowski (49 lat), który dużo o tym rozmawiał ze swoim dziadkiem.

Minęło kilka dni. 7 lipca mąż Anny Mierzejek postanowił zanocować w domu, gdyż następnego dnia od rana miał sąsiadowi pomagać przy sianokosach. O świcie pierwszy obudził się śpiący w domu Franciszek Szok, teść Władysława Mierzejka. Nadstawił ucha i rozpoznał od strony szosy miarowy odgłos jadących ciężarówek. ,,Chyba już koniec wojny Niemcy uciekają na Myszyniec!” - powiedział uradowany do żony Nagle ktoś załomotał do drzwi. Franciszek otworzył i dostał kolbą automatu. Do chałupy wtargnęli Niemcy: ,,Gdzie młody?” Zanim doszedł do siebie, wywlekli Władka ze stodoły. Z sąsiedniej zagrody przywlekli podsołtysa wsi Pupkowizna Stefana Szoka. Związali im razem ręce drutem kolczastym i pognali w kierunku centrum wsi. Tam leżeli mężczyźni z Pupkowizny ze związanymi drutem kolczastym rękami. Niemcy ze wszystkich stron pędzili następnych. Do południa odpędzali kolbami płaczące kobiety i dzieci, które chciały dać wody związanym. W końcu pognali całą grupę, 24 mężczyzn, w kierunku szosy. Nadjechały ciężarówki, do których ich załadowali. Pod plandekami pełno było mężczyzn z całej gminy Turośl. „Od tego momentu słuch zaginął po dziadku. Babcia Anna, a potem jej syn, a mój ojciec Czesław, szukali go wszędzie. Wreszcie w latach 70 nadeszła wiadomość z Czerwonego Krzyża, że według dokumentów z obozu koncentracyjnego w Stutthofie, w styczniu 1945 roku dziadek został zwolniony z obozowego szpitala. Tata pojechał do Sztutowa (dawnego Stutthof) i tam dowiedział się, że <zwolnienie ze szpitala> oznaczało śmierć w komorze gazowej”, mówi Sławomir Mierzejek, wnuk Władysława (35lat).

„…Zacząłem się wgłębiać w przeszłość i przypomniało mi się wszystko, co o partyzanckiej akcji i niemieckim odwecie z 1944 roku opowiadał mi mój, zmarły w 1979 roku, dziadek…Nagle stanęło mi wszystko przed oczami: jego strach, gdy przez okno widział, jak wywlekają sąsiada Nicewicza i oczekiwanie łomotu do drzwi..” - mówi Władysław Norowski. Niemcy jednak nie przyszli do Norowskich….

A teraz, powoli, ginie pamięć...

Z 24 zabranych z Pupkowizny zakładników (z całej ówczesnej gminy Turośl Niemcy zabrali około 300 osób), tylko 2 było kawalerami, reszta pozostawiła żony i dzieci. Z 22 wdów tylko 4 wyszły ponownie za mąż. Pozostałe samotnie, przy pomocy rodziców i teściów, a potem  podrastających dzieci, borykały się z życiem. Ostatnia, Rozalia Mazuch, zmarła w 1992 roku.

Co roku 8 lipca, w rocznicę zabrania mężczyzn, Pupkowizna składa się na mszę, którą w ich intencji odprawia proboszcz w Łysych. Tak było przez wszystkie lata. Tak będzie również 8 lipca 2009 roku. W 65 rocznicę tamtych zdarzeń. Ale coraz mniej ludzi pamięta imiona i nazwiska wywiezionych. Władysław Norowski chodził od domu do domu i sporządził pełną listę: 24 imiona i nazwiska. Z niektórymi miał kłopoty bo zabrakło najbliższych. Potem przyśniło mu się, że na krzyżu, który postawili zaraz po wojnie przy swoim domu rodzice wywiezionego Józefa Krzynówka, aby uczcić pamięć syna, wisi tablica z wyrytymi 24 nazwiskami...

 [1] Nazwiska zebrane na podstawie przekazów ustnych oraz na podstawie książki Leszka Koconia, Zaginieni 1939 – 1945. Postępowania o uznanie za zmarłego i stwierdzenie zgonu, tom – powiat łomżyński, Białystok 2008

• Dodaj nowy

Komentarze (3)

• |80.238.115.xxx |2010-07-10 01:44:51 tatamarcela
  maro, dzieki twojej dociekliwosci swiat nie zapomni o niewinnie zabitych...
  niech tez nie zaginie pamiec o kurpiowskich partyzantach ukrywajacych sie w gestwinach kurpiowskiej puszczy.
  Odpowiedz

• |83.25.76.xxx |2010-09-06 01:29:55 Gadomski - dziadek urodzony w  - Historia mieszkancow Pupkowizny --- II wojna sw.
  Polacy wowczas walczyli i ginel , by Polska wolnym krajem byla .
  Teraz bez wojny suwerennosc i niepodleglosc utracilismy , przyjmujac zwierzchnictwo Unii w Brukseli . Tam nasze interesy szanowane nie beda . To co my przez swoja glupote stracimy , nasze Dzieci i Wnuki krwia placic beda , by odzyskac .
  Odpowiedz

• |80.54.105.xxx |2010-10-24 22:36:03 j1anna
  Ze wzruszeniem przeczytałam historię o swoim stryju Władysławie Mierzejek.tyle razy słyszana z ust mego ojca Józefa Mierzejek żołnierza kampanii wrześniowej.Nasi ojcowie własna krwią znaczyli przywiązanie do Ojczyzny i wiary katolickiej tworząc historie .A my czy w wolnym kraju należycie oddajemy szacunek ich ideałom .
  Wieczny odpoczynek racz im dać Panie,
  Anna Mierzejek Junczewska
  Odpowiedz

Napisz komentarz

Your Contact Details:

Nick:

E-mail: nie powiadamiajpowiadom

Komentarz:

Tytuł:

Message:

Security

Proszę wpisać kod antyspamowy widoczny na obrazku.

Powered by !JoomlaComment 4.0 beta2