Jezioro Krusko
Jezioro Krusko jeszcze do niedawna pozostawało największym jeziorem w Zagajnicy Kurpiowskiej. Było to jezioro bagienne, ukształtowane w wyniku utrudnionego odpływu wody gruntowej, która "wychodziła" na powierzchnię w obniżeniach terenu (niektóre źródła podają jednak, że powstało podczas ostatniego na tych terenach zlodowacenia). Jeszcze na początku XX wieku wody jeziora dobijały pod same zabudowania naszej pierwotnej osady.
Na przełomie XIV i XV wieku ziemie otaczające puszczę zaczęły się zaludniać (Wysoczyzna Kolneńska, Ziemia Różańsko-Makowska, Dolina Narwi), powstał kontrast pomiędzy Zagajnicą a jej otoczeniem (mapa nr 1 - kliknij aby powiększyć).
Puszcza, w tym czasie niezamieszkana, stała się obiektem zainteresowań łowieckich. Na terenie Zagajnicy, która stanowiła książęcy rezerwat łowiecki znajdowały się 3 dwory myśliwskie (wybudowane jeszcze przez książąt mazowieckich) (mapa nr 1). Ówcześni władcy Mazowsza, a później Polski (po przyłączeniu tych ziem do Korony) przybywali na polowania na grubą zwierzynę: żubry, łosie i jelenie. Lustracja z roku 1576 "Inwentarz wsiczkich pospolitych dochodów Starostwa Łomzienskiego" odnotowuje: (foto nr 1)
Największy dwór myśliwski umiejscowiony był nad jeziorem Krusko. W/g Aleksandra Połujańskiego znajdował się on na wzgórzu kolińskim na wschód od jeziora, gdzie obecnie mieszka Antoni Gnoza [1]
Posiadał trzy duże izby, kuchnię i piwnicę dobudowaną później, kiedy starostwo łomżyńskie objął Hieronim Modliszowski (1550 - 1567r.). Ta sama lustracja z roku 1576 wzmiankuje: (foto nr 3)
Wielce prawdopodobnym jest fakt odwiedzania tego miejsca przez królową Bonę, żonę Zygmunta Starego. Po przyłączeniu do Korony, Mazowsze ze wszystkimi zamkami i miastami tytułem odprawy "wdowiej", po śmierci męża dostało się Bonie - 1548 r. Mając siedzibę w Warszawie , często odwiedzała ziemię łomżyńską [2]. [Bona na Mazowszu przebywała 8 lat, aż do 1556 r. W wyniku konfliktu interesów z synem Zygmuntem Augustem, królem Polski, zmuszona była opuścić Polskę i zrzec się wszystkich posiadanym to dóbr].
W/g legendy podczas jednego z pobytów królowej nad jeziorem Krusko, doszło do tragedii. Pozostawione bez opieki dziecko jej najlepszej przyjaciółki (prawdopodobnie Doroty Dzierzgowskiej z domu Sobocka), topi się w bagnistym jeziorze. Bona Sforza i jej towarzyszka w przypływie złości zaklinają jezioro i to miejsce [3]:
w ziemię się zapadnie,
niech jezioro wyschnie,
niech wszystko przepadnie.
I powoli wody tutaj ubywało
po zamku ni śladu,
wzgórze pozostało"
Niestety słowa królowej stają się prorocze - w czasie kiedy urząd starosty łomżyńskiego sprawował Mikołaj Troszyński a więc w latach 1568 -1575, dwór ten spłonął.
Jezioro Krusko było kiedyś znane z obfitości ryb, z których przed właściwym jeszcze osadnictwem korzystali mieszkańcy Kolna. W 1425 r. w wyniku nadania praw miejskich mieszkańcy Kolna otrzymali prawo połowu ryb z dwóch jezior puszczańskich Rybno i Krusko [4]. Jędrzej Święcicki w "Topografii Mazowsza" [1634r.] opisuje handel rybami prowadzony przez mieszkańców Kolna "...kierując się ku Prusom, leży miasto Kolno, znane z handlu świeżymi i marynowanymi rybami. Skąd już blisko znajduje się ogromne jezioro, zwane Krusko, które w każdej porze dostarcza wielkiej ilości różnych ryb. Lecz przede wszystkim najobfitszy ich połów bywa w zimie. Ścięty bowiem lód na jeziorze rozbija się przy pomocy siekier i znanym sposobem zapuściwszy sieci, wydobywa się na zewnątrz tak wielką mocy ryb. że czasami aż rwą się ich oka. Ryby te częściowo jak mrożone, częściowo włożone w beczki rozprzedają do wędzarni na całym Mazowszu" [5].
W czasie krwawych wojen szwedzkich (1655 - 1660), ludność Mazowsza i innych ościennych ziem masowo szukała schronienia w Zagajnicy. Powszechną taktyką Szwedów, jak też Tatarów, było grabienie i palenie osad znajdujący się na trasach przemarszu wojsk. Zgnębiony przez najeźdźcę chłop chętnie osiedlał się w gęstej, jeszcze dziewiczej puszczy z dala również od zniewalającego go właściciela ziemskiego.W tamtym okresie w pobliżu jeziora powstają pierwsze osady: Serafin, Łyse, Weyda (pisownia oryginalna).
"Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" wydany w Warszawie w 1880r. odnotowuje:
Żydowski właściciel jeziora
O naszym jeziorze pisał w swoich publikacjach Adam Chętnik, największy miłośnik i badacz kultury kurpiowskiej, założyciel Skansenu Kurpiowskiego w Nowogrodzie. Z ilustrowanego tygodnika krajoznawczego "Ziemia" nr 39 z 1912 r. dowiadujemy się zadziwiająco ciekawych informacji:
"W ostatnich latach jezioro należało do wsi, mieszkańcy jednak nie zajmowali się rybołówstwem, lecz wydzierżawiali je Żydowi, który płacił za to wiosce rb. l00 rocznie. Chciała też wioska sama zająć się rybołówstwem i urządzić na zakup sieci i łódek spółkę, czyli jak tu mówią "osmanę", ale nie doszło to jakoś do skutku. Ponieważ jezioro należało nie tylko do wsi Serafina, ale i do leżącej na stronie przeciwległej Pupkowizny, przeto obie te wsie przez jakiś czas korzystały z ryb i trawy; nie było jednak między niemi zgody, wszczęły się kłótnie, procesy i wreszcie wdał się w tę sprawę rząd, który jezioro zabrał i wystawił je na licytację. Ostatecznie jezioro kupił żyd, który prowadzi rabunkowe rybołówstwo i ma przyległe łąki na własną korzyść, chociaż wskutek różnych powikłań podatki z jeziora płaci rządowi gmina, na co gminiacy nie mogą na razie nic poradzić.Ryb w Serafinie jest jeszcze sporo, bo gdy w tym roku na wiosnę wylała woda z jeziora, ryby powypływały na cudze grunty i pozostawały w różnych dołach. Ludzie, gdy zobaczyli na swych polach ryby - rzucili się na nie, z czem kto mógł; niektórzy aż furami wozili duże karasie i szczpaki, za co Żyd - arendarz całą wieś pozwał do sądu o odszkodowanie."
Przyczyny wysychania jeziora Serafin
Szybkie i masowe osadnictwo po wojnach szwedzkich i na przestrzeni XVIII wieku spowodowało degradację puszczy. Wycięte pod nowe osady i uprawę wielkie połacie drzew w okolicach jeziora z czasem doprowadziły do obniżenia wód gruntowych. Przekopane w latach 1854 - 1862 kanały zdecydowanie osuszyły jezioro. Miały one za zadanie uspławnić rzekę Pisę. Zaborca prowadząc gospodarkę rabunkową potrzebował drożnych rzek do wywozu naszych bogactw naturalnych. W latach 1944 - 1964 przeprowadzono melioracje okolicznych łąk, tworząc w ten sposób lepsze warunki dla prowadzenia gospodarstw rolnych. Płytkie jezioro z czasem sukcesywnie wypełniało się namułami i torfami. Następnie w latach 80- tych ubiegłego wieku na okalających jezioro łąkach i pastwiskach przekopano gęstą sieć rowów melioracyjnych. Wszystkie te zabiegi doprowadziły do zmian poziomu wód, nawilgocenia gruntów i małej retencji, a w konsekwencji do zarośnięcia jeziora.
Rezerwat Serafin
W celu zachowania torfowiska powstałego w wyniku zarośnięcia jeziora w 1997 r. został utworzony rezerwat o powierzchni ponad 180 ha. W latach 1997-1998 utworzono ścieżkę edukacji ekologicznej i poznawczej. Występują tu mchy reliktowe oraz rzadkie, chronione gatunki roślin: storczyk plamisty i krwisty, nasięźrzał pospolity, przęstka pospolita, pływacz średni, wełnianka delikatna, dziewięciornik błotny i wierzba lapońska. Spośród chronionych gatunków ptaków spotkać tu można cietrzewia, żurawia, krwawodzioba, przepiórkę, derkacza, wodnika, bekasa kszyka, świerszczaka i brzęczka [6].
[1] Do dziś, mieszkająca tam rodzina Gnozów (obecnie również - Zakrzewskich) nosi przydomek „Bonek” – prawdopodobnie od imienia królowej Bony.
[2] J. Żołnowski, Łomża, Warszawa 1928, s. 9
[3] J. A. Krzyżewska, Jezioro Krusko, Ostrołęka 2001
[4] Cz. Brodzicki, Kolno na Mazowszu, Warszawa 1982, s. 34
[5] S. Pazyra, Najstarszy opis Mazowsza Jędrzeja Święcickiego, Warszawa 1974, s.160
[6] http://www.olsztyn.lasy.gov.pl/myszyniec/sciezki-edukacyjne
-
|83.26.80.xxx |2009-12-24 09:11:14 Kashka - niewiarygodneJestem pod wrażeniem zawartych tutaj informacji, gratuluje wiedzy, wszystko czyta się zapartym tchem
-
|77.255.166.xxx |2010-02-12 10:17:02 vandergraaf - ciekawocha!Już mój znajomy kiedyś mi mówił o jakimś Bonku mieszkającym nad Serafinem. Jednak to prawda!
-
|83.26.75.xxx |2010-03-03 08:46:18 Greg - Żydowski właściciel jezioraGdzie dwóch się bije, trzeci korzysta, niestety dzisiaj jeszcze tak bardzo aktualne.
PS. wspaniała strona, wspaniałe artykuły
Pozdrawiam
-
|120.40.56.xxx |2010-09-03 04:21:03 wow goldThese World of Warcraft player are very efficient in buying cheap wow gold.
When I buy link:http://www.goldsender.de, I would like to see whether this site has a good reputation. At this time, we should be careful to check whether this site is trustable or not.
Finally, we’ve examined many of the skills used to enable and empower spirit usage and improved them as well as guild wars gold. Many other World of Warcraft link:http://www.wowne.de would do well to take notes on how the Warcraft guide illustrates the art of World of Warcraft gold making into no risk and easy to follow steps. to get you a ton of wow gold.
As we all know, there are many rip-off sites which just cheat your money and will not deliver link:http://www.raidgold.de for you.
-
|120.40.56.xxx |2010-09-03 04:22:07 wow goldThese World of Warcraft player are very efficient in buying cheap wow gold.
When I buy link:http://www.goldsender.de, I would like to see whether this site has a good reputation. At this time, we should be careful to check whether this site is trustable or not.
Finally, we’ve examined many of the skills used to enable and empower spirit usage and improved them as well as guild wars gold. Many other World of Warcraft link:http://www.wowne.de would do well to take notes on how the Warcraft guide illustrates the art of World of Warcraft gold making into no risk and easy to follow steps. to get you a ton of wow gold.
As we all know, there are many rip-off sites which just cheat your money and will not deliver link:http://www.raidgold.de for you.
-
|222.209.88.xxx |2011-03-03 09:10:19 lidream link:http://www.mysexyzentai.com has link:http://www.mysexyzentai.com not link:http://www.mysexyzentai.com ended link:http://www.mysexyzentai.com To link:http://www.mysexyzentai.com feel link:http://www.mysexyzentai.com this link:http://www.mysexyzentai.com inexplicable link:http://www.cosplayonsale.com fear link:http://www.cosplayonsale.com that link:http://www.cosplayonsale.com he link:http://www.cosplayonsale.com was link:http://www.cosplayonsale.com tripped link:http://www.cosplayonsale.com on link:http://www.cosplayonsale.com the link:http://www.totomart.com TV link:http://www.totomart.com drama link:http://www.totomart.com do link:http://www.totomart.com not link:http://www.totomart.com know link:http://www.totomart.com why link:http://www.totomart.com the link:http://www.totomart.com fifth link:http://www.totomart.com floor link:http://www.totomart.com of link:http://www.totomart.com fear link:http://www.totomart.com deep link:http://www.totomart.com in link:http://www....
-
|112.111.60.xxx |2011-04-26 03:46:38 www.top-sale-shop.comAs the leading character in fashion elegant watches, link:http://www.top-sale-shop.com/ebel-watches-c-1530.html has always been crowned as the superior symbol of performance and prestigiousness for over a century.Each of the link:http://www.top-sale-shop.com/ebel-watches-c-1530.html we acquit has been carefully chose on the basis of quality and value.Perfect appear, high-grade and approachable costs.superior quality and first-class service can guarantee you leverage your wanted link:http://www.top-sale-shop.com/ebel-watches-c-1530.html at ease on our website.These low-priced imitations make you look rich at a fraction of the price. It is no wonder that so many people prefer to purchase link:http://www.top-sale-shop.com/ebel-watches-c-1530.html.
-
|112.111.60.xxx |2011-04-26 03:46:51 www.replica-all-shop.comWe have some other series style and handbags clearance sale of the newest design. link:http://www.replica-all-shop.com/chanel-c-41.html
bags products always bring us incredibly elegant and noble classical design and exquisite craft. The link:http://www.replica-all-shop.com/chanel-c-41.html with its signature interlinking double-C has become synonymous and iconic to Chanel.Also, the designs are exactly like the original bags.Today you can easily find perfect link:http://www.replica-all-shop.com of your popular brands at many online stores. Check out the astonishing collection at link:http://www.replica-all-shop.com
-
|175.42.35.xxx |2011-08-02 09:29:52 watches-happyThe superiority timekeepers with reasonable price of link:http://www.watches-happy.com/replica-brm-w50tni-watch-p-822.html is ideal selections for you or your beloved.Each of the link:http://www.watches-happy.com/replica-brm-w50tni-watch-p-822.html we carry has been carefully chose on the basis of quality and value. link:http://www.watches-happy.com/replica-brm-w50tni-watch-p-822.htmlv alue is the performance of the mathematical product, which is regarded as extraordinary In daily life. link:http://www.watches-happy.com/replica-brm-w50tni-watch-p-822.htmlm echanical carry a perfect sense of beauty, passion and real.Best client service at link:http://www.watches-happy.com.We strive for customer satisfaction.
-
|175.42.35.xxx |2011-08-02 09:30:07 perfect-watches-replica.link:http://www.perfect-watches-replica.com/bulgari-watches-bulgari-lu cea-watches-c-52_58.html have elegant, simple lines and high quality glass bright metal, so that every passerby suffrage to appreciate the attention this kinds watches.In present life, watch is not only the tool for checking the time,but also a necessary part of decoration for style. Superiority link:http://www.perfect-watches-replica.com/bulgari-watches-bulgari-lu cea-watches-c-52_58.html at magnetised prices make every Bulgari link:http://www.perfect-watches-replica.com/bulgari-watches-bulgari-lu cea-watches-c-52_58.html more than an superior purchase, a advantageous investment, and a actual delight.So,you are actually making a smart choice by purchasing the link:http://www.perfect-watches-replica.com/bulgari-watches-bulgari-lu cea-watches-c-52_58.html.
-
|175.42.35.xxx |2011-08-02 09:30:20 replica-watch-brandlink:http://www.replica-watch-brand.com/Wholesale-tissot-watches_c802 are substitutable with style and fashion.They are attributed with as some of the best watches in the world with unusual properties.It is easy for one to acknowledge the big price gap between the link:http://www.replica-watch-brand.com/Wholesale-tissot-watches_c802 and the original ones,but it is never easy for one to tell its difference between the authentic ones and replica ones in terms of the designs. link:http://www.replica-watch-brand.com/Wholesale-tissot-watches_c802 will help you reach your destination quickly, safely and on time.
-
|222.76.113.xxx |2011-10-29 04:25:07 cheap adidas shoes - www.messiboots.infoWHAT’S AHEAD: NJSA 04 Founder Tab Ramos Named U.S. U-20 MNT mind Coach: U.S. Soccer has hired past U.S. intercontinental and three-time globe Cup veteran Tab Ramos to mentor the U.S. Under-20 Men’s nationwide Team. Ramos delivers a wealth of qualified and intercontinental encounter for the U.S. nationwide group programs. link:http://www.mercurialvapor7.info/ [/B]The 1990 U.S. Soccer Male Athlete from the Year, Ramos experienced a storied job using the U.S. nationwide Team. He earned 81 caps and was a component of 3 globe Cups. He tallied eight job objectives and may be the only U.S. participant to rating no much less than 1 objective in globe Cup qualifying in 3 diverse decades. With encounter actively playing in Spain and Mexico, Ramos grew to become the initial participant signed to key League Soccer in 1995, completing 7 seasons using the NY/NJ MetroStars. link:http://www.mercurialvapor7.info/[/B] Akron’s Caleb Porter was named U.S. U-23 Men’s nationwide group mind mentor ...
